پیشگیری از جنگ و تقویت صلح

مقدمه

بعد از دو جمگ خانمان سوز اول و دوم جهانی که دامن همه بشریت را از شرق تا غرب عالم سوزاند و نه تنها منجر به مرگ میلیون ها نفر شد بلکه آسیب های فراوانی بر سلامت جسمی،روانی و اجتماعی تعداد بیش تری از انسان ها وارد نمود جامعه ی جهانی به فکر قدم برداشتن در راه صلح افتاد. تأسیس سازمان های بین المللی از گام های مقدماتی برای حرکت در این مسیر دشوار بود.اما با گذشت بیش از 70 سال از پایان جنگ های جهانی به نظر می رسد خشونت همچنان از بزرگ ترین مخاطرات سلامت انسان ها است .
ظهور داعش و افراطی گری در جهان نشان داد که اگر به صلح تنها از دریچه ی نفی جنگ و خشونت بنگریم و به علل ایجاد کننده ی خشونت که بی توجهی به عدالت و کرامت انسانی است توجه نداشته باشیم توفیقی در این راه حاصل نخواهد شد.
شاید ادعای نفی جنگ و خشونت بی توجه به عدالت و حقوق بشر کارکرد تبلیغاتی داشته باشد اما خشم فروخفتهو حقارت انباشته مردمی که کرامت شان به دست زور مداری ،انحصار طلبی و قوم مداری مفرط سرکوب شده در جستجوی کرامت و هویت از دست رفته افراطی گری را فربه کرده و داعش وار جهان را به آتش خواهد کشید.
صلح باید در پرتو احترام به حقوق بشر و کرامت انسانی و عدالت و نفی تبعیض به دست آید .آن گاه نفی خشونت و صلح پایدار و طولانی خواهد بود اکنون جهان از دیدگاه اول به دیدگاه دوم حرکت کرده است .
امنیت و سلامت با صلح رابطه ی دو سویه دارند .در جامعه ای که در آن احساس امنیت و سلامت در همه ی ابعاد جسمی ،روانی ،اجتماعی و معنوی آن وجود داشته باشد صلح عمیق تر و پایدار تر است و دذ هر جامعه ای که صلح در آن ریشه دواند،امنیت و سلامت رشد خواهد کرد.
بحران های عمیق زیست محیطی و خطراتی که سیاره ی زمین را تهدید می کندد مخاطرات فراگیری مانند پاندمی کویید19 و….. به بشر اخطار می دهند که دیگر فرصت چندانی برای منازعه نیست.اگر دست به دست هم ندهیم ، نه تنها خودمان بلکه کل حیات شناخته شده را از دست خواهیم داد .از این رو صلح گستری و صلح طلبی نه یک خواسته لوکس و از سر سیری که فریاد هایی ناگزیر برای بقا است .
همه ی شهروندان جامعه ی جهانی به هر وسیله و هر بهانه ای باید به دنبال گسترس صلح و دوستی در جهان باشند و بدانند که این تنها راه نجات زندگی (در گسترده ترین معنای آن) است
مطالبات نشان می دهند که بهبود وضعیت بهداشت و سلامت عمومی و وضعیت صلح جهانی با هم در ارتباط هستند و رتبه ی کشورها از نظر کارآمدی نظام سلامت و بهداشت با رتبه ی آن ها در صلح ارتباط مستقیمی دارد.
از این رو برنامه جهانی «سلامت به مثابه پلی به سوی صلح»چار چوبی از سیاست گذاری و برنامه ریزی در چند بعد برای ارایه ی خدمات در موقعیت های مناقشه و جنگ و صلح گستری همزمان فراهم کرده است. بیست و یکم سپتامبر (30 شهریور) روز جهانی صلح است و به همه یادآوری می کند که صلح یک اولویت مهم بشری است .سازمان جهانی بهداشت برنامه راهبردی سلامت به مثابه پلی به سوی صلح را در سال 1998 در مجمع عمومی خود تصویب نمود.
اصول زیر بنایی فکری این برنامه اخلاق پزشکی و ارزش های انسانی است .متخصصان سلامت با استفاده از مهارت های میانجی گری و دگرگونی مناقشات راه حل های انسانی و مسالمت آمیز برای حل مشکلات را پیش کشیده و به سلامت جامعه در همه ی ابعاد آن کمک می کنند .
مسؤولیت اجتماعی متخصصان سلامت ایجاب می کند که در همه ی سطوح به پیش گیری از جنگ و گسترش گفتمان صلح پرداخته و از عواقب ناخوشایند خشونت جلو گیری کنند.
کتای پیشگیری از جنگ و تقویت صلح با تشریح اثرات جنگ بر ابعاد مختلف سلامت و معرفی عوامل اجتماعی موثر بر جنگ به تبیین راهکارهای پیشگیری و کنترل خشونت ها و جنگ ها توسط متخصصان و فعالان سلامت پرداخته و بالاخره موضوع نقش آموزش و تحقیقات در حوزه ی سلامت در پیش گیری از جنگ را مورد واکاوی قرار داده است.
این کتاب از معدود آثار در موضوع نقش و مسوولیت متخصصان و فعالان سلامت در کاهش خشونت و پیش گیری از جنگ به زبان فارسی است که می تواند نقش و تاثیر ارزنده ای در پیشبرد حرکت علمی ،اجتماعی،انسانی و اخلاقی سلامت برای صلح در ایران داشته باشد.
باید باور کنیم که نه تنها متخصصان حوزه ی سلامت ،بلکه تمام کارکنانی که در بخش سلامت و سایر بخش های جامعه فعالیت می کنند می توانند کارهای بسیار مهمی انجام دهند و تحولات اساسی به وجود آورند .
بیش تر کارهای بزرگ در زمینه ی صلح به دست افرادی انجام شده که بی توقع مهر ورزیده اند بدون چشم داشت در جهت گسترش دوستی تلاش کرده و هرگز کار خود را دست کم نگرفته و به قابلیت تأثیر گذاری خود اعتماد داشته اند.
صلح گستری در فرهنگ دینی و ملی ما ایرانیان دارای ریشه های عمیق است .پیامبر اسلام (ص) همانند سایر پیامبران پیام آور دوستی، اخلاق و کرامت بوده است و استمرار این رویکرد در سخنان و سیره ی امامان شیعه نمایان است.
منشور حقوق بشر کورش پیشینه ی تاریخی صلح گستری ایرانیان را معرفی می کند. پیام صلح و دوستی در اشعار شخصیت های بر جسته ای مانند سعدی،حافظ، و مولانا متجلی است.جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 2013 پیشنهاد دهنده ی ایده ی جهان عاری از خشونت و افراطی گری در مجمع عمومی سازمان ملل بوده است.
این پیشینه ما در انجام مسوولیت انسانی و حرفه ای مان برای تلاش گری در صلح گستری از طریق سلامت مصمم تر می نماید.در این جا علاقه مندم از اساتید،دانشجویان و سایر همکاران که به این موضوع توجه جدی نشان داده و موضوع سلامت به عنوان معبری برای صلح و دوستی را در حوزه ی سلامت کشور گشوده اند تشکر کنم .
وقت ان است که جامعه ی پزشکی کشور به مسوولیت اجتماعی خود در این بعد نیز پرداخته و بیش تر از گذشته آگاه باشد که فقط توجه به امر درمان و کاهش آلام بیماران نمی تواند برای رسیدن به جامعه ی سالم کافی باشد لازم است هم به سلامت عمومی در کشور توجه بیش تری داشته باشیم و هم بر مسوولیت متخصصان و فعالان عرصه ی سلامت و نظام سلامت در تلاش برای تأمین و تقویت عوامل اجتماعی موثر بر سلامت به خصوص اهتمام به کاهش خشونت و ترویج فرهنگ دوستی و صلح تأکید نموده و برای تحقق آن بکوشیم.
دکتر رضا ملک زاده
معاون تحقیقات و فن آوری وزارت بهداشت در مان و آموزش پزشکی
رئیس کمیته ی علمی دومین کنگره ی بین المللی سلامت برای صلح